Hoe vier je Bourgondisch carnaval?

In Nederland kennen we twee hoofdvarianten op het carnavalsfeest: het Bourgondisch- en het Rijnlands carnaval. In de hoofdlijnen komen beide feesten met elkaar overeen, maar er zijn ook enkele verschillen. Hieronder lees je meer over het Bourgondische carnaval.

De Bourgondische Nederlanden

De oorsprong van het Bourgondisch carnaval stamt uit het einde van de Middeleeuwen. werd carnaval gevierd in de welvarende steden van het Hertogdom Brabant en Graafschap Vlaanderen. Vandaag de dag liggen deze gebieden veelal in België, maar waren in die tijd onderdeel van de Bourgondische Nederlanden. Tijdens de Gouden Eeuw heerste er grote armoede in deze gebieden. Het feest heeft hierdoor een heel ander karakter gekregen.

Hoe het feest eruit zag

Het was een eetfestijn, waarbij men eenvoudige kostuums droeg en elkaar belachelijk maakten. De traditie waarbij de burgemeester de sleutel van de stad overhandigd aan Prins Carnaval is bij deze variant het meest aanwezig. De arme burgers kregen even de kans om hun zorgen te vergeten.

Vandaag de dag

Het Bourgondisch carnaval wordt in Nederland vooral in het noorden en westen van Noord-Brabant, en in het zuiden van Zeeland gevierd. Dit zijn de gebieden die een sterk onderdeel vormden van de Bourgondische Nederlanden. De manier waarop het feest wordt gevierd kent enkele tradities die teruggaan naar die tijd. Hieronder worden een paar specifieke kenmerken van het Bourgondisch carnaval gegeven.

  • Motto: De meeste steden waar carnaval wordt georganiseerd hebben elk jaar een nieuw motto. Het motto is een uitspraak in het plaatselijk dialect, en dient ook als een soort thema. Door je volgens het motto te kleden kun je soms een prijs winnen.
  • Carnavalsstichting: In tegenstelling tot het Rijnlands carnaval, waarbij dorpen en steden vaak meerdere carnavalsverenigingen hebben, kennen ze bij de Bourgondische variant maar één carnavalsstichting per stad of dorp. Deze stichting verzorgt alle activiteiten.
  • Kleding: De kostuums die men tijdens de festiviteiten draagt zijn vaak vrij eenvoudig, omdat men vroeger geen geld had om uitgebreide kleding te kopen. Ze worden ook overal van gemaakt, bijvoorbeeld van oude gordijnen. Het is traditie om gekleed te gaan in een blauwe boerenkiel met zakdoek.
  • Plaatsnamen: Tijdens carnaval hebben plaatsen een andere naam. Bekende voorbeelden zijn Lampegat (Eindhoven), Tullepetaonestad (Roosendaal) en Oeteldonk (’s-Hertogenbosch).

Rijnlands carnaval

Carnaval is van oorsprong een katholiek feest. De traditie wordt voorafgaand gevierd aan Aswoensdag. De traditie duurt van zondag tot en met dinsdagavond gevierd. Na dinsdagavond gaat men 40 dagen vasten. Er zijn twee soorten carnaval in Nederland die we vieren, namelijk het Rijnlandse carnaval en de bourgondische carnaval. Ik ga in dit artikel het over de Rijnlandse variant hebben.

Wat is Rijnlands carnaval?

Rijnlands carnaval is de manier van carnaval vieren die veelal gedaan wordt in het oosten van Noord-Brabant en in de hele provincie Limburg. In de 19e eeuw is deze manier van carnaval vieren ontwikkeld in het westelijke gedeelte van de sterk verstedelijkte deelstaat Noordrijn-Westfalen. Het centrum van Rijnlands carnaval vieren is Keulen, die weer veel van het Venetiaans carnaval heeft ontleend. De manier van carnaval vieren is ontstaan uit protest tegen Pruissen die de deelstaat in de 19e eeuw geannexeerd had. De reden van protest was omdat Pruissen een protestante deelstaat was en Noordrijn-Westfalen is Rooms-Katholiek. Veel tradities die toen zijn ontstaan gebruikt men nog steeds. Maar het is wel zo, hoe dichter bij de grens van Duitsland, des te ”Rijnlandser” de carnaval wordt. In Nederland ligt nog wel steeds het volkse karakter van het feest. In Nederland vinden daarom een aantal dingen veel minder formeel plaats dan in Duitsland. De optochten in bijvoorbeeld Mainz, Keulen en Aken zijn heel formeel.

Je kant Rijnlands carnaval herkennen aan:

  • Carnavalsverenigingen: Feesten worden gedomineerd door verschillende verenigingen. Elke vereniging heeft zijn eigen prins en een raad van elf. Ook presenteren de verenigingen vaak hun eigen praalwagen. Vaak worden ook feesten georganiseerd voor zowel leden, als niet-leden;
  • Geen alternatieve plaatsnamen
  • Kleuren: Rijnlands carnaval gebruikt vaak drie kleuren, namelijk geel groen en rood.
  • Kleding: Traditionele kostuums bestaan vaak uit uitgebreide ”pekskes”. Kostuums worden vaak kant-en-klaar in winkels gekocht of zelf gemaakt. Een kostuum is vaak wat dikker omdat Rijnlands carnaval voornamelijk buiten plaats vindt. Vroeger waren maskers populair tot de jaren 50/60, tegenwoordig geven meer mensen de voorkeur voor schmink. En tot slot
  • Oudewijvenbals: En andere (pronk)zittingen. In aanloop naar carnaval worden er vaak Oudewijvenbals gehouden. Vrouwen moeten zich dan verkleden als ”oud wijf”. De niet-verklede mannen en vrouwen die zich tijdens het bal op straat wagen, lopen gevaar weg gejaagd te worden of te worden vernederd.